In Zaltbommel staat de gemeente voor een lastige keuze. Het voormalige schoolgebouw Pand9 is in twaalf jaar uitgegroeid tot een bruisende ontmoetingsplek. Tegelijk is het pand verouderd en de grond nodig voor woningbouw. Hoe weeg je maatschappelijke waarde tegen woningbouwopgaven? VitaValley bracht de kosten en baten in kaart.
Van tijdelijke oplossing naar ontmoetingsplek
Pand9 wordt sinds 2013 tijdelijk verhuurd aan Stichting LTS Salt Boemel, in afwachting van sloop voor woningbouw in 2028. Wat begon als tijdelijke invulling groeide organisch uit tot een plek waar burgers, sociale ondernemers en vrijwilligers samenkomen. Het gebouw van 5.000 m² huisvest nu tientallen activiteiten en organisaties. Wekelijks komen zo’n 2.500 bezoekers uit de hele Bommelerwaard. Meer dan 400 vrijwilligers maken het mogelijk.
De activiteiten versterken elkaar door wat we kruisbestuiving noemen. De kringloopwinkel trekt bijvoorbeeld bezoekers die vervolgens ook andere activiteiten ontdekken. Daarnaast helpt de ligging: precies tussen de kwetsbare wijk De Vergt en nieuwbouwwijk Waluwe III, naast twee scholen en vlakbij zorgaanbieders.
In het pand vind je onder meer:
- een voedselbank die 85 gezinnen per jaar ondersteunt
- een kringloopwinkel met werkplaats en tweedehands bouwmarkt
- ontmoetingsplekken zoals De Steiger en het Ouder-Kind Café
- taallessen en begeleiding voor statushouders
- een sociaal restaurant met wereldkeuken en BuurtBordje
Inzicht in maatschappelijke kosten en baten
De gemeente Zaltbommel vroeg VitaValley om de maatschappelijke kosten en baten te berekenen van verschillende scenario’s voor de toekomst van Pand9. Samen met Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie, maakten we een SROI-analyse. We onderzochten scenario’s variërend van vernieuwbouw op de huidige locatie tot nieuwbouw elders .
Elke geïnvesteerde euro levert tot €7,20 op
De uitkomsten zijn helder. Pand9 creëert jaarlijks bijna zes ton aan maatschappelijke waarde. De kosten voor de gemeente bedragen jaarlijks gemiddeld zo’n €80.000, vooral via een impliciete bijdrage aan de huurkosten. Op dit moment is de SROI-ratio 7, 2 : elke euro die de gemeente investeert, levert nu zo’n €7,20 aan maatschappelijke waarde op. Bij vernieuwbouw is de ratio iets hoger (7,3) , door afgenomen energiekosten, en bij nieuwbouw in Waluwe III is de ratio iets lager (6,9). Dat verschil ontstaat doordat na een verhuizing tijdelijk minder deelnemers worden verwacht.
Baten voor inwoners, zorgverzekeraar en gemeente
De maatschappelijke baten komen terecht bij verschillende partijen. Inwoners ervaren een hogere kwaliteit van leven. De zorgverzekeraar bespaart doordat mensen minder snel naar de huisarts gaan en minder medicatie gebruiken. Het zorgkantoor bespaart doordat de aanspraak op zwaardere zorg wordt uitgesteld. En de gemeente bespaart op het sociaal domein doordat mensen minder aanspraak maken op Wmo-voorzieningen. Daarnaast zijn er baten die we niet in euro’s konden uitdrukken:
- welbevinden van burgers en welzijn van vrijwilligers
- verminderde druk op de arbeidsmarkt in zorg en welzijn
- vermeden kosten door stille preventie, denk aan jeugdzorg en schuldsanering
- betere samenwerking tussen professionals en inwoners
Onderbouwd afwegingskader voor gemeenteraad
De SROI-analyse biedt de gemeenteraad een onderbouwd afwegingskader. De scenario’s waarbij Pand9 in de buurt blijft, kennen een sterk positieve maatschappelijke business case. De keuze hangt af van hoe de gemeente de verschillende risico’s weegt én hoe zij de woningbouwopgave wil realiseren. Die woningbouwopgave maakte overigens geen onderdeel uit van deze analyse. Wat wel duidelijk is: de maatschappelijke waarde van Pand9 is groot. Die waarde is organisch en autonoom ontstaan, zonder veel gemeenschapsgeld of bemoeienis. Juist die autonomie van huurders en vrijwilligers leidt tot grote maatschappelijke opbrengsten.
Relevant voor meer gemeenten
Veel gemeenten worstelen met vergelijkbare vraagstukken. Hoe financier je zorgzame gemeenschappen? Hoe maak je maatschappelijke waarde zichtbaar in een systeem dat vooral kijkt naar kosten? Een SROI-analyse biedt een robuuste methode om die waarde in kaart te brengen. Niet als doel op zich, maar als startpunt voor een dialoog over kosten, baten en financiering. Zodat goede oplossingen erkend en verankerd worden.
Meer informatie
Deze SROI-analyse is gemaakt door VitaValley in opdracht van de gemeente Zaltbommel en in nauwe samenwerking met de Driehoek Toekomst Pand9.
- Lees de volledige SROI-rapportage
- De achtergronddocumenten zijn beschikbaar via de gemeente Zaltbommel
- foto: Bommelerwaardgids