In een grote stad vinden bewoners en zorg elkaar niet altijd makkelijk. Zorgvrijstaat in Rotterdam laat zien dat het anders kan. VitaValley berekende in opdracht van Zorginstituut Nederland de waarde van dit type zorgzame gemeenschap met als casus de wijk Delfshaven in Rotterdam-West: elke euro levert minimaal 5,7 euro maatschappelijke waarde op.
Zo werkt de zorgzame gemeenschap in Rotterdam-West
Zorgvrijstaat is actief in Rotterdam-Delfshaven, met de wijken Middelland, Bospolder en Tussendijken als basis. Daar werken bewoners, vrijwilligers en professionals samen aan ontmoeting, mentale gezondheid en onderlinge steun. Het initiatief bestaat al meer dan tien jaar.
Zorgvrijstaat is een grootstedelijk voorbeeld, ook wel een stadsdorp genoemd. In de stad zijn sociale netwerken minder vanzelfsprekend. Zorgvrijstaat laat zien hoe die netwerken te benutten, met een sterke nadruk op mentale gezondheid en schuldenproblematiek.
Wat het onderzoek meet
VitaValley maakte een onafhankelijke Social Return on Investment-analyse (SROI). Deze methode brengt maatschappelijke kosten en baten in kaart, in euro’s waar het kan en kwalitatief waar het moet. De analyse kijkt naar de periode 2025 tot en met 2029.
Zorginstituut Nederland gaf opdracht voor het onderzoek. Het instituut wil leren hoe zorgzame gemeenschappen werken en welke waarde ze opleveren ten behoeve van het ontwikkelen van toekomstbestendig beleid.
De analyse rekent bewust voorzichtig. Alle baten zijn in eerste instantie met 50% gecorrigeerd, zodat de bijdrage van Zorgvrijstaat niet wordt overschat. Alle aannames staan transparant in het rapport en zijn getoetst met de betrokkenen.
De uitkomst: 5,7
Elke euro in Zorgvrijstaat levert minimaal 5,7 euro maatschappelijke waarde op. Bij een realistischer inschatting van de impactclaim voor het thema mentale gezondheid komt die uitkomst zelfs op 6,3. Beide cijfers zijn conservatief geraamd, want een deel van de baten bleef buiten de som.
De grootste opbrengst landt bij de inwoners zelf: meer kwaliteit van leven, meer eigen regie en minder eenzaamheid. Ook hun naasten profiteren. Daarnaast zijn er baten voor de gemeente, de zorgverzekeraar, werkgevers en de Rijksoverheid.
Baten breed, kosten bij enkele partijen
De baten van Zorgvrijstaat landen bij zes partijen tegelijk. Over vijf jaar gaat het om zo’n 17,7 miljoen euro aan maatschappelijke waarde. De investering bedraagt circa 3,1 miljoen euro, vooral uit publieke middelen.
Daar zit een aandachtspunt. De baten zijn structureel, maar de financiering is nu incidenteel, versplinterd en projectmatig. Dat roept de vraag op hoe deze aanpak duurzaam bekostigd kan worden, samen met gemeente, zorgverzekeraar en andere partijen.
Niet alles past in een rekensom
Een deel van de waarde laat zich niet in euro’s vangen. Denk aan sociale cohesie in de wijk. Aan het vertrouwen tussen bewoners en professionals. En aan vrijwilligers die zingeving ervaren en daardoor zelf gezonder blijven.
Ook werkt Zorgvrijstaat als leer- en experimenteerplek voor zorg en welzijn. Deze baten zijn reëel, maar bleven buiten de berekening. De 5,7 is daarmee een ondergrens.
Onafhankelijke data bevestigen het beeld
De SROI staat niet op zichzelf. De VU Amsterdam vergeleek Middelland met tien spiegelwijken in Nederland. Die vergelijking houdt rekening met leeftijd, achtergrond, type huishoudens en woningwaarde.
De uitkomst wijst dezelfde kant op. In Middelland ligt het zorggebruik lager dan in vergelijkbare buurten. Dat geldt voor de zorgkosten, voor de ondersteuning vanuit de gemeente (Wmo) en voor de langdurige zorg. Dit ondersteunt wat de SROI laat zien.
Wat er nu nodig is
Een zorgzame gemeenschap levert aantoonbaar maatschappelijke waarde op, in euro’s en daarbuiten. De volgende stap is afspraken maken die de aanpak structureel financieren, met gedeelde verantwoordelijkheid van de betrokken partijen.
Deze studie is de derde in een reeks SROI-analyses van VitaValley over zorgzame buurten. Eerder verschenen analyses over Eijsden en Pand9 in Zaltbommel. En als vierde maakten we een SROI-analyse van de zorgzame gemeenschap in Numansdorp. Samen met Nederland Zorgt Voor Elkaar agendeert VitaValley de waarde van zorgzame gemeenschappen, lokaal en landelijk.