Wat lokale samenwerking voor een gezonde jeugd oplevert
Gemeenten en JOGG-regisseurs investeren in werknetten voor een gezonde jeugd. Wat die investering oplevert, was tot nu toe lastig hard te maken. Dit onderzoek rekent het uit. Elke euro in het werknet levert minimaal 1,40 euro op. Met de bredere effecten op een gezonde jeugd erbij is dat 4,20 euro. Het laat ook zien wat een werknet beïnvloedt, en wat niet.
Gezondheid ontstaat op 3 niveaus tegelijk
Of kinderen en jongeren gezond opgroeien, hangt af van 3 dingen tegelijk:
- 1Van landelijke keuzes: prijsbeleid, reclameregels, wetgeving.
- 2Van lokale keuzes: gemeentelijk beleid, het aanbod op school, in de zorg en het welzijnswerk, en de inrichting van de wijk.
- 3Van de leefwereld zelf: het gezin, de buurt, wat normaal is onder leeftijdsgenoten.
Die 3 niveaus beïnvloeden elkaar voortdurend. Daarom levert één interventie zelden een meetbaar resultaat op.
VitaValley onderzocht in opdracht van JOGG hoe het middelste niveau werkt. In 7 gemeenten brachten we in kaart wat lokale samenwerking oplevert, en wat die samenwerking kost. Daarbij waardeerden we zowel de directe effecten als de effecten die verderop in de keten ontstaan.
Foto: Adobe StockWat een werknet doet
JOGG is een landelijke stichting met één doel: een samenleving waarin iedereen gezond kan opgroeien. Ruim 260 gemeenten werken inmiddels met de JOGG-aanpak. Elke gemeente bouwt een werknet. Daarin werken onder meer gemeente, scholen, kinderopvang, sportclubs, welzijn, zorg en supermarkten samen. Samen maken zij de omgeving van kinderen en jongeren gezonder. Een JOGG-regisseur organiseert het werknet en coördineert de initiatieven.
Die samenwerking komt niet vanzelf tot stand. Partners werken met eigen wetten, geldstromen, routines en tijdlijnen. Zonder regie en gedeelde taal blijft samenwerking afhankelijk van toevallige contacten en van individuele mensen.
We onderzochten Elburg, Eindhoven, Gouda, Lelystad, Nijmegen, Veendam en Weert. Daarnaast spraken we 31 experts en deden we literatuuronderzoek. De uitkomsten rekenden we door naar alle JOGG-gemeenten in Nederland, over de periode 2023 tot en met 2027.
Wat we konden narekenen
Partners die elkaar kennen, werken sneller. Scholen wisselen bijvoorbeeld voorbeelden uit over de Gezonde School-aanpak, of voeren tegelijk een nieuw traktatiebeleid in. Zulke voorbeelden schelen tijd bij het ontwikkelen van interventies en het organiseren van activiteiten.
Die tijdwinst is te meten en in geld uit te drukken. Over 5 jaar komt ze uit op 198,4 miljoen euro, tegenover 138,4 miljoen euro aan kosten. Elke geïnvesteerde euro levert 1,40 euro op.
Opvallend: in alle 7 gemeenten stijgt die efficiencywinst tussen 2023 en 2027. Hoe langer partners samenwerken, hoe meer ze in dezelfde tijd voor elkaar krijgen.
Foto: AIWat we schatten, en waarom
Efficiënter samenwerken is een voorwaarde. Het doel ligt verderop: een rijker aanbod, meer bereik, betere aansluiting bij kinderen en jongeren. En uiteindelijk een gezondere omgeving.
Die effecten laten zich lastig narekenen. De professionals in de werknetten herkennen ze allemaal, en de causaliteit is niet hard te maken. Zoveel factoren spelen tegelijk mee.
Toch nemen we deze effecten op. Weglaten zou niet kloppen bij wat je overal in de werknetten terugziet.
Dus rekenden we voorzichtig. Van de waarde die je theoretisch zou mogen toeschrijven, namen we 10 procent mee. Voor drie uitkomsten: kwaliteit van leven, lagere zorgkosten en lagere kosten in het sociaal domein.
Met die conservatieve aanname komt de opbrengst op 4,20 euro per geïnvesteerde euro. In het rapport staat precies waarop ze rust.
Beoordeel een aanpak op wat hij kan beïnvloeden
De uitkomst van deze studie zegt ook iets over verantwoording.
Een werknet werkt op het middelste niveau. Het krijgt scholen, sportclubs en de gemeente op één lijn. Het heeft geen invloed op reclameregels, op prijsbeleid of op landelijke wetgeving. Toch werkt het niet los van die andere niveaus: een sterker werknet maakt het makkelijker om landelijke maatregelen lokaal te laten landen, en om aan te sluiten bij wat kinderen en jongeren in hun eigen omgeving normaal vinden.
Landelijke cijfers over overgewicht zijn daarom een grofmazige maat. Ze meten het resultaat van alle drie de niveaus samen, terwijl een werknet er maar op één van de drie invloed op heeft.
Wat wel te beoordelen valt: de kwaliteit van de samenwerking, de verankering van gezondheid in beleid, en het bereik onder kinderen en jongeren. Daar ligt de bijdrage van een werknet, en daar is die ook zichtbaar.
Financiering die past bij de manier van werken
De waarde van een werknet ontstaat over domeinen heen. Onderwijs, sport, zorg, welzijn en ruimtelijke ordening dragen er alle aan bij, en profiteren er alle van.
De financiering volgt die logica nog niet. Veel werknetten leunen op tijdelijke subsidies. Een samenwerking die steeds opnieuw om geld vraagt, bouwt moeilijk iets op dat blijft.
Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord biedt hier een aanknopingspunt. Daarin zijn VWS, zorgverzekeraars en gemeenten samen verantwoordelijk voor de koers rond preventie en een gezonde leefomgeving.
Deze studie levert die partijen een gedeelde onderbouwing. Ze maakt zichtbaar waar de waarde ontstaat, en wat er nodig is om die vast te houden: langjarige afspraken over de infrastructuur zelf.
Foto: AIDe opbrengst die buiten de rekensom valt
Professionals ervaren meer werkplezier, en merken dat het bewustzijn over gezonde keuzes groeit. Gezondheidsverschillen tussen wijken nemen af. Buurtbewoners ontmoeten elkaar vaker.
Iedereen die we spraken herkent deze effecten. Ze zijn niet in geld uit te drukken, dus lieten we ze buiten de berekening.
Je leest ze terug in de managementsamenvatting. Het volledige rapport is op aanvraag beschikbaar.
“De impactstudie voelde als een gezamenlijke reis: samen zoeken, leren en bouwen aan een SROI rondom JOGG. Dankzij de openheid en flexibiliteit in het proces ligt er nu een stevige onderbouwing van het belang van lokale werknetten.”
Patrick Rijnbeek, MT-lid Lokale advisering JOGG