Wil je kunst in de zorg duurzaam verankeren? Dan is er meer mogelijk dan veel mensen aannemen. Binnen de Wlz, Wmo en de sociale basis zit beleidsruimte die nu nog vaak onbenut blijft. Het nieuwe rapport Kunst in zorg — wegen naar verankering laat zien waar die ruimte zit en hoe je ‘m benut. VitaValley schreef het in opdracht van Arts in Health Nederland.
Waarom kunst in de zorg ertoe doet
Steeds meer onderzoek laat zien wat kunst in de zorg oplevert. Voor deelnemers: meer kwaliteit van leven, minder eenzaamheid, meer zingeving. Voor zorgprofessionals: meer werkplezier en minder werkdruk. En voor financiers: minder druk op Wmo, Zvw en Wlz.
De voorbeelden komen uit het hele land. Muziek voor mensen met dementie. Een ambulant kunstteam dat kwetsbare Amsterdammers begeleidt. Een buurtinitiatief in Utrecht waar kunst, zorg en wijk in elkaar grijpen. Of de Cultuurapotheek op de Veluwe, die cultuur koppelt aan doelgroepen en effecten meet.
De rode knop, de groene knop
Toch verloopt verankering vaak moeizaam. Niet door de regels zelf, maar door hoe partijen ermee omgaan. Gemeenten denken in doelgroepen en kokers. Zorgverzekeraars kijken vooral naar korte termijn Zvw-impact. Zorgaanbieders maken niet altijd middelen vrij voor kunst. En de talen van zorg en cultuur sluiten slecht op elkaar aan.
Het rapport noemt dat de ‘rode knop’ indrukken: het systeem volgen zoals je het gewend bent. Het gevolg is dat structurele financiering uitblijft. De groene knop is het alternatief: actief wegen vinden binnen de bestaande kaders. Die ruimte is er namelijk wel.
Een wegwijzer voor financiering
Het rapport bevat een handreiking: de wegwijzer financiering kunst in de zorg. Die laat zien welke financieringsstromen er zijn in zorg en welzijn en hoe kunstinitiatieven daarin passen. De belangrijkste boodschap: zowel de Wlz als de Wmo bieden structurele uitvoeringsruimte, mits je kunst expliciet in beleid opneemt en goed verantwoordt.
Daarnaast biedt de gemeentelijke sociale basis ruimte. Dat is het netwerk van buurtvoorzieningen en welzijnswerk waar inwoners elkaar treffen. Preventieve en gemeenschapsgerichte initiatieven passen daar goed in. Beleidskaders rond positieve gezondheid, langer thuis wonen en arbeidsmarktverlichting geven verdere aanknopingspunten.
Mensen die de groene knop al vinden
In het rapport staan praktijkvoorbeelden van organisaties die hun weg al kennen.
- Cordaan (Amsterdam) zet kunst in via reguliere zorgbudgetten uit Wmo en Wlz. Het Ambulant Kunstteam haalt cliënten uit hun rol als patiënt en plaatst ze in de wijk als maker. Cordaan ervaart positieve effecten op personeelstekort en kostenbeheersing.
- Cultuurkust (Noordwest-Veluwe) zet met de Cultuurapotheek cultuur in voor doelgroepen die niet vanzelfsprekend meedoen. Cultuurkust meet zelf de effecten, koppelt cultuurvormen aan doelen en maakt het aanbod uitlegbaar richting financiers.
- Pand9 (Zaltbommel) verbindt voedselbank, kringloop, kunstenaars en buurt in één gebouw. Uit de SROI-analyse die VitaValley van Pand9 maakte, bleek een sterk positief maatschappelijk rendement.
Wat deze voorbeelden gemeen hebben: ze beginnen niet bij de financiering, maar bij de bedoeling. Eerst vinden partijen elkaar op wat ze willen bereiken voor inwoners. Daarna ontstaat ruimte voor experimenteren, en pas dan komt impactmeting in beeld als instrument om structurele financiering te onderbouwen.
Kunst in de zorg financieren: wat dit rapport voor jou betekent
Het rapport richt zich op 3 partijen, elk met een eigen handelingsperspectief.
- Voor de cultuursector: leer effecten meten en vertaal je aanbod in een taal die zorg en welzijn herkennen. Cultuurkust laat zien hoe dat werkt.
- Voor gemeenten en regio’s: gebruik bestaande impactstudies om verkokering te doorbreken. Investeer eerst in de relatie tussen cultuur, zorg en welzijn. Daarna in pilots. Pas daarna in impactmeting en structurele financiering.
- Voor zorgaanbieders: er is meer ruimte binnen reguliere budgetten dan velen denken. Cordaan en Vitalis bewijzen dat kunst gefinancierd kan worden uit Wlz en Wmo, en dat het elders in de keten kosten bespaart.
Bekijk het rapport
Wil je meer ruimte vinden om kunst in de zorg te financieren en te verankeren? Lees dan het volledige rapport Kunst in zorg — wegen naar verankering. Het bevat de stakeholderanalyse, de wegwijzer financiering en concrete praktijkvoorbeelden.
Het rapport is geschreven door Marcel Canoy, Pim Ketelaar en Nienke Oosting (VitaValley), in opdracht van Arts in Health Nederland.